Bài 9: Ba lần đại thắng quân Mông-Nguyên: Chiến tranh Đại Việt và Mông-Nguyên

Là một cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc của quân và dân Đại Việt đầu thời Trần dưới thời các vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông trước sự tấn công của đế quốc Mông Cổ. Tuy thời gian của chống quạn ngoại xâm từ năm 1258 đến năm 1288 (gần 30 năm), nhưng chiến sự chính thức chỉ tổng cộng bao gồm khoảng gần 9 tháng, chia làm 3 đợt. Cả ba lần đánh đuổi quân giặc đều đại thắng. Bảo vệ được nền độc lập  Đại Việt. Thắng lợi quân sự của phía Đại Việt gắn liền với tên tuổi của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Lịch sử Việt Nam xem cuộc kháng chiến này là một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc.

  1. Lần thứ nhất: tháng 1 năm 1258 đến giửa tháng 1 năm 1258. (khoảng nửa tháng)

Mông Cổ tấn công Đại Việt vào đấu tháng 1 năm 1258. Từ Đại Lý, quân Mông Cổ tiến vào Đại Việt. Đích thân Trần Thái Tông và Thái tử Trần Hoảng dẫn quân lên nghênh địch tại Bình Lệ Nguyên (nay là Bình Xuyên, Vĩnh Phúc). Quân Mông Cổ tỏ ra chiếm ưu thế, quân Trần thất lợi đã rút lui về Phù Lỗ để bảo toàn lực lượng, chứ không dốc toàn quân đánh tới cùng, cho nên quân Mông Cổ đã không tiêu diệt được quân Đại Việt và không bắt được các vua Trần.

Trận kế tiếp diễn ra tại Phù Lỗ (bên sông Cà Lồ). Quân Đại Việt lại bị đánh bại. Tuy nhiên, triều đình nhà Trần đã ước định trước điều này, lập tức cho sơ tán người dân và của cải ra khỏi kinh đô Thăng Long từ trước. Quân Mông Cổ chiếm được Thăng Long dễ dàng nhưng gặp phải khó khăn về lương thực.

Chỉ 10 ngày sau khi rút khỏi Thăng Long, vua Trần và Thái tử đưa quân phản công và đánh bại quân Mông Cổ trong trận Đông Bộ Đầu (nay là quận Ba Đình, Hà Nội). Quân Mông Cổ bỏ thành Thăng Long rút lui về nước bằng con đường dọc theo sông Hồng. Trên đường rút lui, quân Mông Cổ bị quân các dân tộc thiểu số miền núi Tây Bắc do Hà Bổng chỉ huy phục kích. Quân Mông tan rả.

Cuộc chiến lần thứ nhất chỉ diễn ra trong vòng khoảng nửa tháng, với chỉ khoảng 3-4 trận đánh lớn. Sau thất bại đánh chiếm Đại Việt, quân Mông Cổ tìm đường khác tấn công từ phía Nam.

Photo: Bản đồ mô tả cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân Mông Cổ

  1. Lần thứ hai: tháng 1 năm 1285 đến tháng 5 năm 1285 (khoảng 4 tháng)

Cuộc xâm lăng Đại Việt lần đầu của quân Mông thất bại. 27 năm sau, Hoàng đế nhà Nguyên là Hốt Tất Liệt ra lệnh xâm lăng nước Đại Việt lần thứ hai. Cuộc chiến lần này kéo dài khoảng 4 tháng từ cuối tháng Chạp năm Giáp Thân đến cuối tháng Tư năm Ất Dậu (cuối tháng 1 đến cuối tháng 5 năm 1285 dương lịch). Lần này, quân Nguyên huy động lực lượng mạnh hơn. Ngoài lục quân từ phía Bắc tiến xuống, còn có thủy quân từ Chiêm Thành ở phía Nam tiến vào.

Cũng tương tự như lần thứ nhất, quân Nguyên mau chóng giành thắng lợi. Quân Đại Việt liên tục bị đánh bại ở các mặt trận Lạng Sơn, Sơn Động, Vạn Kiếp, Thu Vật (Yên Bình), sông Đuống. Từ phía Bắc, chỉ khoảng 20 ngày sau khi vượt qua biên giới, quân Nguyên đã chiếm được thành Thăng Long. Triều đình nhà Trần rút lui theo sông Hồng về Thiên Trường (Nam Định) và Trường Yên (Ninh Bình), chịu sự truy kích ráo riết của quân Nguyên. Nhiều cuộc phản kích của vua Trần dọc theo sông Hồng đều bị quân Nguyên đánh bại. Từ phía Nam, Sogetu dẫn quân từ Chiêm Thành dễ dàng đánh tan quân Đại Việt tại vùng Nghệ An-Thanh Hóa. Quân Đại Việt bị dồn vào giửa, quân Đại Việt phải rút ra biển lên vùng Quảng Ninh. Đợi đến khi cánh quân Nguyên phía Nam đi qua Thanh Hóa, quân ta mới kéo về Thanh Hóa.

Như lần trước, quân Nguyên lại thiếu thốn lương thực. Sau gần hai tháng tại Thanh Hóa, quân Đại Việt nhanh chóng chấn chỉnh quân lính và chờ đợi quân địch mệt mỏi, suy giảm nhuệ khí lập tức phản công. Dọc sông Hồng, quân Đại Việt lần lượt giành thắng lợi tại cửa Hàm Tử (nay ở Khoái Châu, Hưng Yên), bến Chương Dương (nay ở Thượng Phúc, thuộc Thường Tín, Hà Nội), giải phóng Thăng Long.

Cánh quân phía Bắc của quân Nguyên trên đường rút chạy đã bị phục kích tại sông Cầu, tại Vạn Kiếp, Vĩnh Bình. Quân Nguyên rút về Vân Nam, bị quân ta phục kích tại Phù Ninh. Cánh quân phía Nam bị tiêu diệt hoàn toàn tại Tây Kết (Khái Châu)

Photo: Bản đồ mô tả cuộc kháng chiến lần thứ 2 chống quân Nguyên

  1. Lần thứ ba: cuối tháng 12 năm 1287 đến cuối tháng 4 năm 1288 (khoảng 4 tháng)

Ngay sau khi bại trận về nước năm 1285, quân Nguyên chỉnh đốn quân ngũ, bổ sung lực lượng, đóng tàu chiến, huy động lương thực để trở lại đánh Đại Việt lần thứ ba. Cuộc chiến lần này kéo dài khoảng gần 4 tháng, từ cuối tháng 12 năm 1287 đến cuối tháng 4 năm 1288. Quân Nguyên chia làm 3 cánh tiến quân vào Đại Việt từ Vân Nam, Quảng Tây và Quảng Đông (theo đường biển) vào Đại Việt.

Như 2 lần trước, quân Nguyên mau chóng đánh tan quân Đại Việt cả trên bộ lẫn trên biển, nhưng lại gánh chịu tổn thất lớn, đó là lương thực chuyên chở bằng tàu biển bị mất hết vì bị các đơn vị của Trần Khánh Dư tấn công ở Vân Đồn, vì bão biển, vì đi lạc. Tuy vậy, quân Nguyên tập trung ở Vạn Kiếp và đánh rộng ra xung quanh, chiếm được Thăng Long.

Khác với 2 lần trước, lần nay quân Đại Việt không huy động lực lượng lớn chặn đánh quân Nguyên từ đầu, mà chỉ đánh có tính kìm chân. Bộ chỉ huy và phần lớn lực lượng Đại Việt rút về vùng Đồ Sơn, Hải Phòng, từ đó tổ chức các cuộc tấn công vào căn cứ Vạn Kiếp và đánh thủy quân Nguyên.

Vì đói và có nguy cơ bị đối phương chia cắt, quân Nguyên bỏ Thăng Long rút về Vạn Kiếp, rồi chủ động rút lui dù quân Đại Việt chưa phản công lớn. Cánh thủy quân của Nguyên đã bị tiêu diệt hoàn toàn tại sông Bạch Đằng khi định rút ra biển. Các cánh lục quân Nguyên khi đi qua Bắc Giang và Lạng Sơn đã bị quân Đại Việt tấn công dữ dội.

Photo: Bản đồ mô tả cuộc kháng chiến lần thứ 3 chống quân Nguyên

https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1nh_D%C6%B0

Trần Khánh Dư

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *